Spór o e-busy w Tatrach. NIK wytyka brak zasad przyznania środków dla TPN
Najwyższa Izba Kontroli (NIK) zgłosiła poważne zastrzeżenia co do trybu przyznania 3,7 milionów złotych dotacji na zakup elektrycznych busów wożących turystów do Morskiego Oka. Kontrolerzy zarzucają Ministerstwu Klimatu i Środowiska brak jasnych zasad i weryfikacji celów edukacyjnych przed wypłatą środków. Resort odpiera zarzuty, zapewniając o legalności działań.
Raport NIK, opublikowany po kontroli wykonania budżetu państwa za 2024 rok (przeprowadzonej w 2025 roku), rzuca nowe światło na finansowanie ekologicznego transportu w Tatrach.
Brak zasad i programu edukacyjnego
Główna oś sporu dotyczy procedur administracyjnych. Zdaniem NIK, minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska udzieliła dotacji celowej z pominięciem najważniejszych etapów weryfikacji. Izba wskazuje, że umowę podpisano, mimo że nie określono zasad wykorzystania pojazdów oraz nie opracowano programu edukacyjnego, który miał być podstawą przyznania środków.
NIK oceniła, że w resorcie nie przeprowadzono rzetelnej analizy przygotowania beneficjenta (Tatrzańskiego Parku Narodowego) do realizacji tego zadania. Co więcej, kontrolerzy wytknęli ministerstwu niewykonanie wcześniejszych zaleceń pokontrolnych, które nakazywały weryfikację gotowości jednostek przed uruchomieniem środków z rezerw celowych. W konsekwencji Izba zawnioskowała o wdrożenie mechanizmów kontroli zarządczej, by w przyszłości pieniądze były przyznawane dopiero po sprawdzeniu potrzeb i przygotowania beneficjentów.
Ministerstwo i TPN odpowiadają
Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) nie zgadza się z taką interpretacją NIK. Przedstawiciele resortu podkreślają, że środki publiczne zostały uruchomione zgodnie z obowiązującym prawem i zasadami finansów publicznych, a cel dotacji był ściśle określony i związany z misją edukacyjną.
Głos w sprawie zabrał również Tatrzański Park Narodowy. TPN wyjaśnia, że już w marcu 2025 roku, na prośbę ministerstwa, przekazał niezbędne wyjaśnienia oraz dokumentację. Park wskazuje na realizację celu edukacyjnego poprzez wyposażenie każdego z czterech e-busów w audioprzewodniki. Dzięki nim pasażerowie podczas podróży zapoznają się z informacjami o przyrodzie, kulturze i historii Tatr.
Przyszłość transportu nad Morskie Oko
Zakupione w ramach spornej dotacji cztery elektryczne busy trafiły do TPN w grudniu 2024 roku. Regularne kursy na trasie Zakopane-Morskie Oko rozpoczęły się w maju ubiegłego roku. Choć początkowo dedykowano je osobom z niepełnosprawnościami, ostatecznie udostępniono je wszystkim turystom. Obecnie, ze względu na okres zimowy, kursy są zawieszone – pojazdy wrócą na szlak w maju.
E-busy mają stanowić alternatywę dla kontrowersyjnego transportu konnego. Porozumienie z lutego 2025 roku między TPN a resortem klimatu zakłada docelowe stworzenie floty 20 pojazdów elektrycznych. Jeśli plan zostanie zrealizowany, transport konny miałby zostać ograniczony jedynie do krótszego fragmentu trasy jako atrakcja turystyczna. Mimo nacisków obrońców praw zwierząt, którzy alarmują o przeciążeniu koni, coroczne badania weterynaryjne (obejmujące ok. 300 zwierząt) nie wykazują nieprawidłowości w ich stanie zdrowia.