Elektryki mają nowego rywala? Polski wynalazek może ułatwić wykorzystanie wodoru w samochodach
Wodór można magazynować i transportować bez przechowywania go w postaci gazu pod ciśnieniem 700 barów. Naukowcy z Politechniki Krakowskiej opracowali rozwiązania wykorzystujące ciekłe organiczne nośniki wodoru (LOHC).
Prawa do technologii kupiła już krakowska spółka REENERGOLOGY, która chce rozwijać ją z myślą o komercyjnym wykorzystaniu. Wynalazek może ułatwić dostawy wodoru, a w przyszłości zmienić sposób zasilania stacji tankowania i wybranych pojazdów.
Polski wynalazek pozwala magazynować wodór w postaci cieczy
W samochodach wodorowych, takich jak Toyota Mirai czy Hyundai Nexo, gaz przechowywany jest w specjalnych zbiornikach pod ciśnieniem około 700 barów. Wymaga to stosowania bardzo wytrzymałych konstrukcji, zaawansowanych zabezpieczeń i odpowiedniej infrastruktury do tankowania.
Naukowcy z Politechniki Krakowskiej proponują inne podejście. Ich rozwiązanie wykorzystuje technologię LOHC, czyli ciekłe organiczne nośniki wodoru. Wodór zostaje chemicznie związany z odpowiednią cieczą, dzięki czemu można go przechowywać i przewozić bez konieczności utrzymywania go w postaci sprężonego gazu.
Według danych przedstawionych przez uczelnię metr sześcienny uwodornionego nośnika może pomieścić około 50 kg wodoru. Dla porównania w tej samej objętości wodoru sprężonego do 700 barów mieści się około 40 kg. Takie rozwiązanie może więc być interesujące nie tylko ze względu na samą pojemność, ale przede wszystkim na sposób organizacji transportu i magazynowania.
Przeczytaj: Czy samochody wodorowe to przyszłość motoryzacji? Co warto wiedzieć?
Jak działa technologia LOHC?
Proces można podzielić na dwa główne etapy. Najpierw wodór zostaje chemicznie związany z ciekłym nośnikiem. Gdy jest potrzebny, można go ponownie uwolnić w odpowiednim urządzeniu. Sam nośnik pozostaje w obiegu i po ponownym połączeniu z wodorem może zostać wykorzystany kolejny raz.
Politechnika Krakowska opracowała dwa rozwiązania objęte ochroną patentową. Pierwsze, oznaczone numerem 250576, to urządzenie służące do katalitycznego uwalniania i separacji wodoru. Łączy reaktor chemiczny z separatorem, który oddziela gaz od ciekłego nośnika.
Istotnym elementem konstrukcji jest również odzyskiwanie części ciepła powstającego podczas pracy instalacji. Może ono zostać wykorzystane do wstępnego ogrzewania cieczy kierowanej do reaktora, co ma znaczenie dla sprawności całego procesu.
Drugie rozwiązanie obejmuje kompletny system, który pozwala dopasować ilość uwalnianego wodoru do aktualnego zapotrzebowania urządzenia produkującego energię. Dzięki temu instalacja może pracować bez klasycznego zbiornika buforowego na sprężony wodór.
W badaniach uzyskano 97,5 proc. stopnia przereagowania
W pracach badawczych wykorzystano metylocykloheksan, który może pełnić funkcję ciekłego nośnika wodoru. Wodór jest z niego uwalniany w procesie wymagającym podgrzania układu. W jednej z badanych konfiguracji proces prowadzono w temperaturze około 320 stopni Celsjusza.
Naukowcy uzyskali wówczas stopień przereagowania na poziomie 97,5 proc. To obiecujący wynik, ale nie oznacza jeszcze, że technologia jest gotowa do masowego zastosowania. Wysoka temperatura procesu stanowi jedno z wyzwań, ponieważ jej osiągnięcie wymaga dostarczenia energii. W praktyce trzeba więc uwzględnić nie tylko ilość odzyskanego wodoru, ale również koszty i sprawność całej instalacji.
Wodór można byłoby dostarczać na stacje w postaci cieczy
Jednym z najbardziej interesujących zastosowań technologii LOHC może być infrastruktura do tankowania samochodów wodorowych. Zamiast przewozić sprężony gaz w specjalistycznych zbiornikach, dostawy mogłyby odbywać się z wykorzystaniem ciekłego nośnika. Wodór byłby uwalniany dopiero w miejscu, w którym jest potrzebny, a następnie przygotowywany do tankowania pojazdów.
Takie podejście mogłoby uprościć logistykę i ułatwić magazynowanie większych ilości wodoru. Szczególnie interesujące może być to dla przedsiębiorstw dysponujących flotami pojazdów, zajezdni autobusowych i baz transportowych. W tych miejscach łatwiej zaplanować dostawy oraz wykorzystanie specjalistycznej infrastruktury.
Potencjalne zastosowania nie ograniczają się jednak do motoryzacji. Technologia może znaleźć zastosowanie również w:
- mobilnych źródłach energii,
- pojazdach i jednostkach pływających,
- autonomicznych systemach energetycznych,
- magazynach energii współpracujących z odnawialnymi źródłami energii,
- budynkach mieszkalnych i komercyjnych,
- systemach zasilania awaryjnego,
- centrach danych.
Czy taki wodór będzie można wykorzystać bezpośrednio w samochodzie?
Wykorzystanie technologii LOHC bezpośrednio na pokładzie samochodu jest znacznie bardziej skomplikowane niż samo magazynowanie i transport wodoru. Pojazd musiałby być wyposażony nie tylko w zbiornik na ciekły nośnik, ale również w reaktor, układ ogrzewania oraz instalację oczyszczania uwalnianego gazu.
Trzeba byłoby też zagospodarować nośnik pozostały po oddzieleniu wodoru. W przypadku metylocykloheksanu produktem procesu jest toluen, który można ponownie wykorzystać po odpowiednim przygotowaniu. Cały układ musiałby być przy tym odpowiednio kompaktowy, wydajny i bezpieczny, aby nadawał się do zastosowania w samochodzie.
Dlatego na obecnym etapie bardziej realnym kierunkiem rozwoju wydaje się wykorzystanie LOHC w transporcie, magazynowaniu i infrastrukturze tankowania. Bezpośrednie zastosowanie w samochodach wymagałoby rozwiązania dodatkowych problemów technicznych.
Sprawdź: Wodór w transporcie ciężkim - gdzie jest Polska w 2026 roku i kiedy wejdzie do dostawczaków?
Krakowska spółka chce rozwijać polską technologię
Za dalszy rozwój wynalazków ma odpowiadać REENERGOLOGY, krakowska spółka, która kupiła prawa do obu rozwiązań opracowanych na Politechnice Krakowskiej. Firma ma pracować nad ich komercjalizacją i przygotowaniem technologii do wykorzystania również poza Polską.
Umowę dotyczącą praw do wynalazków podpisano w listopadzie 2026 roku. Politechnika Krakowska rozpoczęła również procedurę PCT, która może ułatwić ubieganie się o ochronę patentową na kolejnych rynkach.
Technologia LOHC nie jest jeszcze gotowym zamiennikiem napędu bateryjnego ani rozwiązaniem, które z dnia na dzień wyeliminuje zbiorniki wysokociśnieniowe. Może jednak pomóc rozwiązać jeden z ważniejszych problemów gospodarki wodorowej: przechowywanie i dostarczanie gazu tam, gdzie jest potrzebny.
Jeśli polski wynalazek przejdzie kolejne etapy rozwoju i okaże się opłacalny w praktyce, może stać się ważnym elementem infrastruktury wodorowej. Nie musi przy tym konkurować bezpośrednio z samochodami elektrycznymi. Może raczej uzupełnić istniejące rozwiązania i ułatwić wykorzystanie wodoru w transporcie oraz energetyce.